Wat er gebeurt als het spannend wordt
Er zijn momenten waarop je merkt dat je niet meer reageert op wat er nu gebeurt, maar op iets wat daaronder ligt. Het gesprek gaat over vandaag, maar je reactie hoort bij iets anders. Vaak zie je dat pas achteraf.
Ik ken die momenten goed.
Het begint meestal klein. Iemand stelt een vraag, maakt een opmerking, kijkt op een bepaalde manier. Er gebeurt op zichzelf niets bijzonders, maar in mij verschuift iets. Mijn lichaam reageert sneller dan mijn hoofd. Ik voel irritatie, of juist de neiging om het glad te trekken. Soms word ik stiller, soms juist actiever. Alsof ik onbewust een beweging maak die ik al vaker heb gemaakt.
Wat opvalt, is dat die reacties zelden nieuw zijn. Het zijn bekende routes. Manieren van doen die ooit helpend waren, maar die zich blijven aandienen, ook als de situatie iets anders vraagt.
Bij mij uit zich dat bijvoorbeeld in verantwoordelijkheid nemen. Als het spannend wordt, ga ik vaak harder werken. Meer dragen. Vooruitdenken. Oplossen voordat het een probleem wordt. Dat ziet er aan de buitenkant betrokken en zorgvuldig uit, en dat is het ook. Maar soms is het ook een manier om spanning te vermijden. Om niet te hoeven voelen wat er eigenlijk speelt.
Andere keren merk ik juist dat ik me inhoud. Dat ik wacht. Dat ik denk: laat dit eerst maar even gebeuren. Dat kan wijs zijn, maar het kan ook een manier zijn om mezelf uit de situatie te halen. Om niet zichtbaar te hoeven zijn op een moment dat het schuurt.
Wat deze reacties gemeen hebben, is dat ze automatisch zijn. Ze komen niet voort uit een bewuste keuze, maar uit een patroon dat al klaar ligt. En zolang je dat niet ziet, voelt het alsof je gewoon doet wat nodig is.
Ik zie dit ook veel bij leidinggevenden.
Ze lossen snel op. Ze maken het lichter. Ze gaan structureren, relativeren of juist afstemmen, nog voordat helder is wat er eigenlijk speelt. Vaak met de beste intenties. En vaak effectief, op de korte termijn. Maar onder die beweging blijft iets liggen wat niet wordt aangeraakt.
Het lastige is dat deze patronen meestal ook kwaliteiten zijn. Dat maakt ze zo hardnekkig. Degene die snel oplost, is vaak ook degene die overzicht houdt. Degene die zich inhoudt, kan vaak goed luisteren. Degene die stevig wordt, brengt vaak duidelijkheid. Het probleem zit niet in het gedrag zelf, maar in het gebrek aan keuze.
Op het moment dat het spannend wordt, nemen de patronen het over.
Achteraf zie je het vaak wel. Dan denk je: hier deed ik iets ouds. Hier reageerde ik niet op de situatie, maar op wat die situatie bij mij opriep. Misschien was het een gevoel van tekortschieten. Of van verantwoordelijk zijn. Of van niet gezien worden. Wat het ook is, het heeft meestal een langere geschiedenis dan dit ene gesprek.
Leiderschap vraagt niet dat je die patronen oplost of afleert. Het vraagt dat je ze leert herkennen terwijl ze gebeuren. Dat je merkt: nu ga ik dit doen. En dat je jezelf op dat moment net genoeg ruimte geeft om een andere beweging te overwegen.
Niet altijd. Niet perfect. Maar soms.
Dat is vaak al genoeg.
Niet omdat je dan ineens anders wordt, maar omdat je niet volledig samenvalt met je automatische reactie. Er komt iets van keuzevrijheid terug. En daarmee ook meer contact, met jezelf en met de ander.
Het spannende is dat juist op die momenten, waarop je het liefst terugvalt op wat je kent, leiderschap zichtbaar wordt. Niet als vaardigheid, maar als aanwezigheid. In hoe je blijft staan. Of juist even niets doet. Of alsnog benoemt wat je eigenlijk wilde vermijden.
Dat vraagt geen groot gebaar. Alleen aandacht voor wat er in jou gebeurt, precies op het moment dat het schuurt.
Vragen om bij stil te staan
- Wat is jouw automatische beweging als het spannend wordt?
- In welke situaties merk je achteraf dat je iets ouds deed?
Wat zou er gebeuren als je dat patroon iets eerder zou herkennen?
